สมุดรายวันทั่วไป คืออะไร ลงบัญชีอย่างไร พร้อมตัวอย่าง
ปรับปรุงล่าสุด 6 พฤศจิกายน 2569
เรียบเรียงโดยทีม Bilbo จากข้อมูลของกรมสรรพากร ใช้ AI ช่วยร่าง และตรวจทานกับแหล่งอ้างอิงทุกจุดก่อนเผยแพร่ · วิธีที่เราเขียนคู่มือ
สมุดรายวันทั่วไปคือบัญชีรายวันที่ใช้จดรายการที่ไม่ได้ลงในสมุดรายวันเฉพาะ เช่น ซื้อทรัพย์สินเป็นเงินเชื่อ ค่าเสื่อมราคา และรายการปรับปรุงสิ้นงวด โดยบันทึกด้านเดบิตและเครดิตให้เท่ากันพร้อมคำอธิบาย ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนและบริษัทต้องลงบัญชีรายวันภายใน 15 วันนับแต่วันที่รายการเกิดขึ้น
สมุดรายวันทั่วไป คืออะไร
สมุดรายวันทั่วไปเป็นบัญชีรายวันชนิดหนึ่ง ใช้จดรายการค้าตามลำดับวันที่ก่อนนำไปผ่านรายการเข้าบัญชีแยกประเภท แต่ละรายการบอกว่าบัญชีใดเพิ่มหรือลด ด้านเดบิตเท่าไร ด้านเครดิตเท่าไร และมีคำอธิบายสั้น ๆ ว่าเกิดอะไรขึ้น
กิจการที่มีสมุดรายวันเฉพาะอยู่แล้ว เช่น บัญชีเงินสด บัญชีธนาคาร สมุดรายวันซื้อ และสมุดรายวันขาย จะใช้สมุดรายวันทั่วไปกับรายการที่เหลือ เช่น ซื้อทรัพย์สินเป็นเงินเชื่อ ค่าเสื่อมราคา ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย รายการปรับปรุง และรายการปิดบัญชีสิ้นปี
สมุดรายวันทั่วไปมีช่องอะไรบ้าง
| ช่อง | ใส่อะไร |
|---|---|
| วันที่ | วัน เดือน ปี ที่รายการเกิดขึ้น |
| รายการ | ชื่อบัญชีด้านเดบิตก่อน ตามด้วยชื่อบัญชีด้านเครดิตในบรรทัดถัดไป บรรทัดล่างสุดเป็นคำอธิบายรายการ |
| เลขที่บัญชี | รหัสบัญชีตามผังบัญชีของกิจการ ใช้อ้างอิงตอนผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท |
| เลขที่เอกสาร | เลขที่ใบกำกับภาษี ใบเสร็จ หรือใบสำคัญที่ใช้เป็นหลักฐาน |
| เดบิต | จำนวนเงินด้านเดบิต |
| เครดิต | จำนวนเงินด้านเครดิต ยอดรวมทั้งสองด้านของแต่ละรายการต้องเท่ากัน |
ทุกรายการต้องมีเอกสารประกอบการลงบัญชี เช่น เอกสารที่บุคคลภายนอกออกให้ เอกสารที่กิจการออกให้บุคคลภายนอก หรือเอกสารที่กิจการจัดทำขึ้นใช้เอง อย่างใบสำคัญบันทึกค่าเสื่อมราคา
ตัวอย่างการลงสมุดรายวันทั่วไป
ห้างหุ้นส่วนจำกัด ไม้งามการช่าง รับทำเฟอร์นิเจอร์ ใช้บัญชีเงินสด บัญชีธนาคาร สมุดรายวันซื้อ และสมุดรายวันขายอยู่แล้ว เดือนกรกฎาคม 2569 มีรายการที่ต้องลงในสมุดรายวันทั่วไป 3 รายการ
| วันที่ | รายการ | เลขที่บัญชี | เดบิต | เครดิต |
|---|---|---|---|---|
| 3 ก.ค. 2569 | เครื่องมือช่าง | 1510 | 30,000 | |
| เจ้าหนี้การค้า ร้านเหล็กดี | 2110 | 30,000 | ||
| ซื้อเครื่องเลื่อยไฟฟ้าเป็นเงินเชื่อ ตามใบกำกับภาษีเลขที่ 0457 | ||||
| 31 ก.ค. 2569 | ค่าเสื่อมราคา | 5310 | 500 | |
| ค่าเสื่อมราคาสะสม เครื่องมือช่าง | 1511 | 500 | ||
| ค่าเสื่อมราคาเดือนกรกฎาคม ใช้งาน 5 ปี (30,000 หาร 60 เดือน) | ||||
| 31 ก.ค. 2569 | ค่าไฟฟ้า | 5220 | 1,200 | |
| ค่าไฟฟ้าค้างจ่าย | 2150 | 1,200 | ||
| ค่าไฟฟ้าเดือนกรกฎาคม ใบแจ้งหนี้มาถึงเดือนสิงหาคม |
ทั้ง 3 รายการไม่มีการรับหรือจ่ายเป็นเงินสดหรือเงินฝากธนาคารในวันนั้น จึงไม่ได้ลงในบัญชีเงินสดหรือบัญชีธนาคาร ตัวอย่างนี้ไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่มเพื่อให้อ่านง่าย ถ้ากิจการจด VAT ต้องแยกภาษีซื้อออกเป็นอีกบรรทัดหนึ่ง
เมื่อถึงสิ้นเดือน ผู้ทำบัญชีจะนำยอดของแต่ละรายการไปผ่านเข้าบัญชีแยกประเภทตามเลขที่บัญชี เช่น 30,000 บาทเข้าบัญชีเครื่องมือช่างด้านเดบิต และเข้าบัญชีเจ้าหนี้การค้าด้านเครดิต
สมุดรายวันทั่วไป ต่างจากสมุดรายวันเฉพาะและบัญชีแยกประเภทอย่างไร
| สมุด | ใช้จดอะไร | เรียงตาม |
|---|---|---|
| สมุดรายวันทั่วไป | รายการที่ไม่ได้ลงในสมุดรายวันเฉพาะ เช่น ซื้อทรัพย์สินเงินเชื่อ ค่าเสื่อมราคา รายการปรับปรุงและปิดบัญชี | วันที่ |
| สมุดรายวันเฉพาะ | รายการที่เกิดบ่อยชนิดเดียวกัน เช่น รับจ่ายเงินสด เงินฝากธนาคาร ซื้อเชื่อ ขายเชื่อ | วันที่ |
| บัญชีแยกประเภท | ยอดของแต่ละบัญชี เช่น เงินสด เจ้าหนี้ ค่าไฟฟ้า ที่ผ่านมาจากสมุดรายวันทุกเล่ม | ชื่อบัญชี |
สำหรับกิจการขนาดเล็กที่มีรายการค้าไม่มาก สามารถบันทึกทุกรายการในสมุดรายวันทั่วไปเพียงเล่มเดียวได้ แต่ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนและบริษัทต้องมีบัญชีรายวันครบชนิดตามที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าประกาศกำหนด ตามหัวข้อถัดไป
ใครต้องทำ และต้องลงภายในกี่วัน
ตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543 มาตรา 8 ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน บริษัทจำกัด บริษัทมหาชนจำกัด นิติบุคคลต่างประเทศที่ประกอบธุรกิจในไทย และกิจการร่วมค้าตามประมวลรัษฎากร เป็นผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี ต้องทำบัญชีรายวัน บัญชีแยกประเภท บัญชีสินค้า และบัญชีอื่นตามความจำเป็น ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนและบริษัทเริ่มทำบัญชีตั้งแต่วันที่จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล (มาตรา 9)
ร้านค้าบุคคลธรรมดาที่ไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล ไม่ต้องทำสมุดรายวันตามกฎหมายนี้ เว้นแต่มีประกาศกระทรวงพาณิชย์กำหนดให้ทำ แต่ยังต้องจดรายรับรายจ่ายตามที่กรมสรรพากรกำหนด
| บัญชี | ต้องลงให้เสร็จภายใน |
|---|---|
| บัญชีรายวัน รวมถึงสมุดรายวันทั่วไป | 15 วันนับแต่วันที่รายการนั้นเกิดขึ้น |
| บัญชีแยกประเภท | 15 วันนับแต่วันสิ้นเดือนของเดือนที่รายการนั้นเกิดขึ้น |
| บัญชีสินค้า | 15 วันนับแต่วันสิ้นเดือนของเดือนที่รายการนั้นเกิดขึ้น |
| ยอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทและบัญชีสินค้า | 60 วันนับแต่วันปิดบัญชี |
ในตัวอย่างข้างบน รายการซื้อเครื่องเลื่อยวันที่ 3 กรกฎาคม 2569 ต้องลงสมุดรายวันทั่วไปไม่เกินวันที่ 18 กรกฎาคม 2569 และผ่านเข้าบัญชีแยกประเภทไม่เกินวันที่ 15 สิงหาคม 2569
ต้องเก็บสมุดรายวันกี่ปี และไม่ทำมีโทษอะไร
- ต้องจัดเก็บบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชีไว้ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันปิดบัญชี ณ สถานที่ทำการ เว้นแต่ได้รับอนุญาตให้เก็บที่อื่น ถ้าทำบัญชีด้วยคอมพิวเตอร์ที่อื่นแต่เชื่อมโยงมาถึงสถานที่ทำการได้ ให้ถือว่าเก็บไว้ที่สถานที่ทำการแล้ว (มาตรา 13 และ 14)
- ไม่ทำบัญชีตามชนิด รายการ หรือระยะเวลาที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าประกาศกำหนด มีโทษปรับเป็นพินัยไม่เกิน 10,000 บาท และปรับรายวันอีกไม่เกินวันละ 500 บาทจนกว่าจะทำให้ถูกต้อง (มาตรา 27)
- ไม่เก็บบัญชีและเอกสารไว้ครบ 5 ปี มีโทษปรับเป็นพินัยไม่เกิน 5,000 บาท (มาตรา 31)
คำถามที่พบบ่อย
สมุดรายวันทั่วไปใช้บันทึกรายการอะไร
รายการที่ไม่ได้ลงในสมุดรายวันเฉพาะ เช่น ซื้อทรัพย์สินเป็นเงินเชื่อ ค่าเสื่อมราคา ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย รายการปรับปรุงสิ้นงวด และรายการปิดบัญชี ถ้ากิจการไม่มีสมุดรายวันเฉพาะ ก็สามารถบันทึกทุกรายการลงในสมุดรายวันทั่วไปได้เช่นกัน
สมุดรายวันทั่วไปต้องลงภายในกี่วัน
นิติบุคคลต้องลงบัญชีรายวันให้เสร็จภายใน 15 วันนับแต่วันที่รายการนั้นเกิดขึ้น และผ่านรายการเข้าบัญชีแยกประเภทภายใน 15 วันนับแต่วันสิ้นเดือน
ร้านค้าบุคคลธรรมดาต้องทำสมุดรายวันทั่วไปไหม
ไม่ต้องตาม พ.ร.บ.การบัญชี เว้นแต่มีประกาศกระทรวงพาณิชย์กำหนด แต่ยังต้องจดรายรับรายจ่ายตามที่กรมสรรพากรกำหนดเพื่อใช้ยื่นภาษี
ทำสมุดรายวันทั่วไปในโปรแกรมหรือ Excel ได้ไหม
ได้ กฎหมายยอมรับการทำบัญชีด้วยคอมพิวเตอร์ แต่ต้องลงรายการครบ ทันเวลา มีเอกสารประกอบ เก็บไว้ไม่น้อยกว่า 5 ปี และเชื่อมโยงมาถึงสถานที่ทำการได้
สมุดรายวันทั่วไปต้องเก็บกี่ปี
ไม่น้อยกว่า 5 ปีนับแต่วันปิดบัญชี พร้อมเอกสารประกอบการลงบัญชี
Bilbo ช่วยเรื่องนี้อย่างไร
Bilbo ช่วยเก็บบิลและใบเสร็จที่ใช้เป็นเอกสารประกอบการลงบัญชี ถ่ายรูปบิลส่งเข้า LINE ระบบอ่านวันที่ เลขที่ และยอดเงินให้ ผู้ทำบัญชีจึงลงสมุดรายวันได้ทันภายใน 15 วัน ดูฟีเจอร์สำหรับธุรกิจ
แหล่งอ้างอิง
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: สรุปสาระสำคัญของพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543
- กรมพัฒนาธุรกิจการค้า: คู่มือสิ่งที่ต้องรู้และทำ เมื่อเป็นห้างหุ้นส่วน บริษัทจำกัด บริษัทมหาชนจำกัด
ข้อมูลนี้ใช้ประกอบความเข้าใจเบื้องต้น กรณีของธุรกิจคุณควรปรึกษานักบัญชีหรือกรมสรรพากร

